The Individual Parallel – Bilderberg Utopia


The Individual Parallel – Bilderberg Utopia
The Individual Parallel – Bilderberg Utopia (2014), foto Jannes Linders

Het kunstwerk

Op 23 september 2014 onthulde burgemeester Aboutaleb The Individual Parallel – Bilderberg Utopia door de laatste stip toe te voegen aan een patroon dat de hele gevel van het Parkhotel beslaat. Met de onthulling van dit kunstwerk van Willem Oorebeek bezegelde het hotel de afronding van een ingrijpende transformatie van de begane grond. The Individual Parallel – Bilderberg Utopia is een monumentaal kunstwerk dat wordt gevormd door een raster van stippen dat – door het bijzondere materiaal waarin het is uitgevoerd (Corian composiet van de firma Dupont) – in het donker subtiel oplicht.

De stippen zijn in de leesrichting op het vlak aangebracht. Langs de linker en bovenrand loopt een volle stip terwijl aan de rechter en onderzijde open regeleinden zichtbaar worden. Een belangrijke spelregel was dat er geen afgesneden stippen mochten worden gebruikt, omdat zij een verwijzing naar buiten zouden oproepen. Zo worden de vensteropeningen uit het raster uitgespaard met weglating van alle doorsneden stippen, wat een opvallende rafel-opening bewerkstelligt. Rond de letters van het Bilderberg Parkhotel ontstaat zo een oneffenheid in de confrontatie van het raster met de letters van het logo. Na uitvoerige tests is de maat van de stippen vastgesteld op een diameter van 24 cm, met een onderlinge afstand van 1 meter. De achterliggende gedachte daarbij was dat de individuele stippen ook op afstand zichtbaar blijven, zodat een optimale optische vermenging van raster en gevel optreedt. De stand van het raster is afkomstig uit de grafische sector, waar half-toon rasters in een onderlinge hoek van 30, 60 en 90 graden zijn onderverdeeld. De kleinste eenheid in het patroon (op de stip na) is de rozet, die een regelmatige zeshoek vormt en verticaal georiënteerd is (de middellijn is verticaal, niet horizontaal).

Willem Oorebeek toonde zich direct zeer geïnteresseerd in deze opdracht en werkte zijn ideeën uit tot een schetsontwerp. Hij zei daarover ooit: “Het Bilderberg/Parkhotel vormt op het kruispunt van twee voorname richtingen noord/zuid en oost/west een zeer boeiende dynamische urbaan cluster, waar permanente trafiek van alle snelheden op een goed georkestreerde wijze in elkaar overlopen. Gezien op een schaal groter vormt het hotel precies een baken vanuit het Centraal Station komend en de blik op de noordgevel aan het Eendrachtsplein krijgt hierdoor een bijna filmische zoom in. Ik heb dit deel van de bouw van het hotel dagelijks gevolgd op mijn weg naar het atelier in de jaren tachtig, vandaar dat ik me licht verbonden voel met het gebouw als baken, wat niet wil zeggen dat er geen ambivalente gevoelens ten opzichte van de latere aanbouw van Mecanoo zouden bestaan. Hier is dus sprake van een merkwaardig toeval dat SIR het verband aanlegde met Bilderberg en mij. Een lichte schok kreeg ik toen ik zag dat het hotel in een decent grijs is geschilderd, waarmee dit deel van het gebouw zich naar de achtergrond heeft gesteld. Grofweg gezien is het schema van het verband dat SIR gelegd heeft in dit beeld besloten, waar een snapshot van de situatie van de façade, de bomen ervoor, wordt overspannen door een stelsel van stippen, die als op het netvlies gebrand, het object hotel aan het oog onttrekken. In mijn werk, dat zich met de waarneming bezighoudt, is het stippenraster een abstractie, die in staat is te definiëren, en de exacte tegenpool van het beeld. Als het stippenraster ergens op wordt aangebracht wordt het echter zelf beeld en smelt het samen met het vlak waarop het wordt aangebracht, als definitie. Strikt genomen wordt wat we waarnemen dan een beeld van ZICHZELF. Dus voorgesteld als grafische definitie van de gevel van het hotel vormt het raster een beeld van het hotel zelf.”

The Individual Parallel – Bilderberg Utopia van Willem Oorebeek from SIR on Vimeo.

Het nieuwe werk van Willem Oorebeek is een verrijking van de internationale beeldencollectie aan de entree van het ‘Museumkwartier’ en maakt deel uit van het programmaonderdeel ‘Rotterdammers van Formaat’ een coöperatie van Sculpture International Rotterdam en Beeldende Kunst & Openbare Ruimte, de twee programma’s kunst en publieke ruimte van het Centrum Beeldende Kunst Rotterdam. Voorgangers in dit programma zijn de rondreizende film Commission (2011)van Erik van Lieshout over het Zuidplein, die inmiddels is opgenomen in diverse gerenommeerde collecties (zoals het Stedelijk Museum Amsterdam) en het kunstwerk Cascade (2010) van Joep van Lieshout op het Churchillplein. Het programma ‘Rotterdammers van Formaat’ stelt de stad en haar bewoners in de gelegenheid hun internationaal befaamde kunstenaars te leren kennen en op een optimale plek in de stad te laten zien.

Voorafgaand aan de feestelijk opening organiseerden SIR en BKOR in de programmareeks Z-Files, Kunst en de Stad een mini-symposium waarin dit nieuwe werk van Willem Oorebeek centraal stond. Oorebeek gaf een voordracht over zijn nieuwe kunstwerk; kunsthistoricus en kunstcriticus Jeroen Boomgaard vertelde over dit nieuwe werk in de context van de SIR-collectie; en Saskia van Stein (artistiek directeur NAiM/Bureau Europa in Maastricht) interviewde de kunstenaar over de positie van The Individual Parallel- Bilderberg Utopia binnen zijn oeuvre.

Het kunstwerk is geïnstalleerd door SAAM en Pieter D’haeseleer.


Specificaties

meer specificaties »

De Plek

The Individual Parallel – Bilderberg Utopia is een monumentale ingreep op de gevel van het Bilderberg Parkhotel, dat is gelegen aan de plek waar de Westblaak, Rochussenstraat, Westersingel en Eendrachtsplein samenkomen, hartje centrum. Het hotel bevindt zich daarmee op het kruispunt van twee belangrijke verkeersaders: de Westersingel die vanuit het Centraal Station richting de Maas voert en de Blaak, die de westkant van de stad verbindt met het oosten; in de woorden van de kunstenaar: “een zeer boeiend dynamisch cluster waar permanent verkeer van alle snelheden op een goed georkestreerde wijze in elkaar overlopen.”

Mede door de locatie vormde het voormalig witte hotel, met de bijnaam La Grande Dame, voor Willem Oorebeek al sinds de jaren 1980 een baken in Rotterdam. Voor Oorebeek was de realisatie van The Individual Parallel – Bilderberg Utopia een unieke gelegenheid om op een grafische manier zijn befaamde ‘stippenraster’ aan de beleving van de stad toe te voegen. Het materiaal dat hij koos voor de uitvoering van het werk – composiet – reflecteert het licht uit de omgeving en laat in het donker een subtiel patroon oplichten.

Het Bilderberg Parkhotel bevindt zich op de kunstas en de beeldenroute van Sculpture International Rotterdam en koestert de ambitie naast zakenhotel ook een cultureel hotel te zijn.

Willem Oorebeek

Willem Oorebeek

Het werk van Willem Oorebeek (1956) is in hoge mate gebaseerd op het spanningsveld tussen het individu en het publieke domein. Oorebeek gebruikt het medium ‘drukwerk’ om uitingen aan en in het publieke domein en de wijze waarop het individu zich hiertoe verhoudt, op onnavolgbare aard kenbaar te maken en zo nodig te polariseren. In een ogenschijnlijk droge formalisering van de organisatievorm van drukwerk, analyseert hij de mechanismes van de visuele communicatie en vormt nieuwe constellaties in het perspectief van de individuele waarneming.

De procedures die hij hanteert – die over het algemeen zijn handmatige verwerking van materiaal door middel van lithografie behelzen – leiden veelal tot een vertraging in de waarneming waardoor vragen omtrent de positie van de toeschouwer (als individu) kunnen oprijzen. In diverse publicaties wordt de circulatie van beelden en ‘boodschappen’ in zijn werk tot een niet te voorspellen (en ook niet eenvoudig te lezen) resonantie van herhaalde nabeelden, als echo’s in een eindeloze stroom van zelf-reproducerende mechanismes. Het boek is hiervan een sprekend voorbeeld en het samenwerkingsverband dat hij hiervoor met de Belgische kunstenares Joëlle Tuerlinckx heeft aangelegd is een toonvoorbeeld van het opgaan in een collectieve (tijdelijke) organisatievorm die hij vanaf zijn studietijd heeft gezocht.

Willem Oorebeek is een beeldend kunstenaar die van belang is voor meerdere generaties kunstenaars in Rotterdam. Hij is vertegenwoordigd in museale collecties in binnen- en buitenland en kan bogen op internationale tentoonstellingen. Zijn werk maakt deel uit van de collecties van Museum Boijmans Van Beuningen, het Stedelijk Museum Amsterdam, Generali Foundation Vienna, Stedelijk Museum voor Actuele Kunst, Gent en De Nederlandse Bank.

Werkend en wonend in Brussel, is Oorebeek intensief betrokken – als docent, adviseur en leermeester in Nederland, België en Oostenrijk – bij kennisoverdracht, het debat over kunst en kunstonderwijs en de receptie van kunst.

Het Parallelle Universum van Willem Oorebeek


Ingrid Commandeur

In mijn werkkamer hangt al jaren de poster More ELLE – ELLE (2006) van de Nederlandse in Brussel woonachtige kunstenaar Willem Oorebeek (Pernis, 1953). More ELLE – ELLE is een zwart-wit poster waarop drie covers van ELLE over elkaar heen gedrukt zijn. De ingreep is eenvoudig, maar het resultaat is verbluffend. De vormen lijken te vibreren, de ogen van de drie verschillende covergirls lonken beurtelings om aandacht, de typografie wordt een autonoom taalbeeld. De oorspronkelijke commerciële boodschap van de cover is door Oorebeek volledig kalt gestellt. Van kleurrijke, glossy glamour is het beeld veranderd naar een duistere, zwartgrijze diepte, waarin zwart omrande ogen melancholiek voor zich uit staren. Nog subtieler is de ingreep die Oorebeek deed in één nummer van het Belgische kunsttijdschrift De Witte Raaf uit 2002. Bij monde van een kunstbijdrage liet hij de letters van de cover en enkele pagina’s opzettelijk overdrukken zodat deze intenser zwart werden. Deze subtiele, grafische ingreep is als je het weet goed te zien, maar het ontrekt zich tegelijkertijd ook even gemakkelijk aan de zichtbaarheid.

Dit is Oorebeek ten voeten uit: hij voegt liever geen nieuwe beelden toe aan de wereld maar manipuleert bestaande beelden uit de media. Hiervoor gebruikt hij verschillende grafische procedés: isoleren, verdubbelen, overdrukken, uitvergroten, inzoomen of het omzetten van beelden van het ene naar het andere medium. Ter gelegenheid van de recente tentoonstelling van Oorebeek in kunstcentrum Yale Union in Portland, Oregano, schreef een kunstcriticus treffend: “His tools are old, but the questions couldn’t be more in the mouth of the present tense: What if an image, instead of being dispersed and reproduced, is uselessly immobile? Is there room for a negative dialectic, or how do we make something that sets up a disaffirming relationship to productivity?”1 Oorebeek zet mediale beelden stil door ze aan hun oorspronkelijke context te ontrekken, laat met zijn ingrepen de betekenis ervan kantelen en vereist van zijn toeschouwers dat ze op een andere manier gaan kijken. Het goed voorbeeld hiervan is zijn serie Blackouts, waarmee hij startte in de vroege jaren negentig. In de loop der tijd liet Oorebeek portretten van popsterren, wereldleiders, Hollywood-sterren, reproducties van beroemde schilderijen en tal van portretfoto’s uit kranten of glossy’s, onder een laag zwarte inkt verdwijnen. De oorspronkelijke afbeelding blijft echter door de gelaagdheid van het drukwerk nog net zichtbaar. Juist deze relatieve onzichtbaarheid intrigeert en nodigt uit tot lang kijken: de banale werkelijkheid van de foto verandert in een ontroerend en schimmig portret van dat iets of iemand dat schuil gaat achter het zwart.

Als graficus/kunstenaar breidde Oorebeek zijn arsenaal van media al vroeg in zijn carrière uit van de twee dimensies van het papier, naar het boek als zelfstandig grafisch medium, de ruimtelijke installatie en uiteindelijk ook de architectuur. Ook hier geldt het principe van de conceptuele eenvoud. Centraal motief binnen zijn oeuvre is een raster van stippen ontleend aan de grafische industrie. Voor verschillende museale installaties – onder andere in het Stedelijk Museum (Walls, 1996/1997) en recentelijk in Marres (The Collector. Tradition, 2013) – bekleedde Oorebeek een aantal wanden met muurvullende op papier gedrukte rasterpatronen van stippen. Nog indrukwekkender zijn de openbare, architecturale pendanten hiervan: de stippenrasters die hij aanbracht op het gebouw Hoop, Liefde en Fortuin van de architect Rudy Uytenhaak in Amsterdam in 2001, en meest recentelijk zijn werk The Individual Parallel – Bilderberg Utopia (2014), aan de noordzijde van Parkhotel De Bilderberg in Rotterdam.

Ook in deze toegepaste werken is het spel tussen zichtbaarheid en onzichtbaarheid het kernprincipe. Het gebouw Hoop, Liefde en Fortuin aan de panamakade in Amsterdam is met zijn monumentale, schuin oplopende gevelwand een van de meest spraakmakende gebouwen in de stad. Het opengewerkte gevelreliëf bestaande uit rechthoeken, lijkt te worden doorboord door een raster van zwarte stippen. Met name dit grafische effect verleent de gevel haar sculpturale en ruimtelijke karakter. Weinigen weten echter dat dit detail het werk van een kunstenaar is. Het rasterpatroon van matzwarte, keramische ronde tegels, die sterk contrasteren met de witte ondergrond van het beton van de gevel, werd ontworpen door Oorebeek. Zelf als kunstenaar onzichtbaar, verleende hij de gevel van het gebouw echter een bijzondere zichtbaarheid.

Dit geldt ook voor The Individual Parallel – Bilderberg Utopia, een grid van witte composiet stippen, dat Oorebeek aanbracht op de donkergrijs geschilderde noordelijke gevel van het gebouw. Ze lijken zo vanzelfsprekend onderdeel uit te maken van de gevel, dat het eerste instantie niet opvalt als een apart “beeld”. Toch is de gevel beeldbepalend geworden voor de route Centraal Station – Westersingel – Museumkwartier. De opdrachtsituatie was in het geval van het Parkhotel Bilderberg anders dan in Amsterdam. Daar waar Oorebeek als kunstenaar in Amsterdam al tijdens de ontwerpfase van het gebouw betrokken was, was er in Rotterdam sprake van een opdrachtsituatie voor een gebouw met een lange historie. Het Parkhotel vestigde zich in 1920 in één van de oudste villa’s aan de Westersingel. In de jaren vijftig is het met een tuinvleugel uitgebreid en in de jaren tachtig werd daar een toren naar ontwerp van Koldewijn & Drexhage aan toegevoegd. In 1992 volgde een tweede toren van 45 meter hoogte van Mecanoo. Kwam in Amsterdam het werk tot stand in nauwe dialoog met de architect, in Rotterdam is er sprake van een zelfstandig werk, zonder directe samenwerking met de architect maakt deel uit van de internationale beeldencollectie van Sculpture International Rotterdam (SIR) en ontstond in opdracht van SIR en BKOR (beiden onderdeel van CBK Rotterdam).

Die status blijkt ook uit het feit dat het werk in tegenstelling tot Amsterdam een eigen titel heeft gekregen. De relatie tussen taal en beeld en titels in het bijzonder, spelen een belangrijke rol in het werk van Oorebeek. Ze geven het veelal abstracte werk een meervoudige gelaagdheid. Dat geldt ook voor The Individual Parallel – Bilderberg Utopia. Het eerste deel van deze titel ontleende Oorebeek aan een reclameslogan voor wijn, het tweede deel verwijst naar de roemruchte Bilderbergconferenties. Deze politieke conferenties met een besloten en geheim karakter vinden al vanaf de jaren vijftig jaarlijks plaats in de Bilderberg hotelketen. Ze worden bezocht door een selecte groep van invloedrijke personen uit het bedrijfsleven, de politiek, wetenschap, media, de financiële wereld en leden van het Koningshuis. Journalisten zijn niet welkom tenzij genodigd en gehouden aan strenge geheimhouding, Vanwege dit inherent politiek georiënteerde karakter zijn ze niet onomstreden: critici verwijten de Bilderberggroep dat er op ondemocratische wijze politiek bedreven wordt. In een interview dat plaatsvond tijdens de opening van het werk vertelde Oorebeek dat hij zich in zijn kunstenaarschap in feite altijd baseert op het spanningsveld tussen “het enkelvoudige, individuele en het meervoudige, maatschappelijke”. Die spanning wordt met de tegenstelling in de titel tussen individual en Utopia (een kwinkslag naar het beroemde boek Utopia van Thomas More, waarin een ideale staat wordt beschreven) en de indirecte verwijzing naar de Bilderbergconferenties duidelijk uitgespeeld. Het werk verleent het gebouw een passende distinctie, maar het schuurt er tegelijkertijd ook tegenaan.

En conform het werkprincipe van Oorebeek en zijn opvattingen over kunst in de openbare ruimte is het werk moeilijk als een zelfstandig werk te herkennen. Het gaat een symbiose aan met het gebouw, en lijkt alleen te verschijnen in de onbewuste ervaring van voorbijgangers van de sterke aanwezigheid van het gebouw. Oorebeek zei hierover zelf ooit: “In mijn werk, dat zich met de waarneming bezighoudt, is het stippenraster een abstractie, die in staat is te definiëren, en de exacte tegenpool van het beeld. Als het stippenraster ergens op wordt aangebracht wordt het echter zelf beeld en smelt het samen met het vlak waarop het wordt aangebracht, als definitie. Strikt genomen wordt wat we waarnemen dan een beeld van ZICHZELF. Dus voorgesteld als grafische definitie van de gevel van het hotel vormt het raster een beeld van het hotel zelf.” In zijn tekst de Radicale Autonomie. Kunst ten tijde van procesmanagement (2006) schreef de kunsthistoricus Jeroen Boomgaard ooit het volgende over de ware aard van openbare kunst: “De kracht van dat gebaar schuilt in de concrete aanwezigheid ervan. Ook al is het werk efemeer, is het niet veel meer dan het vluchtige genoegen van een gedeelde maaltijd, het verschilt fundamenteel van de zelfverwenningswereld die wij voor onszelf creëren, omdat het iets toevoegt. Het kunstwerk produceert aanwezigheid, het consumeert niet.” 2 Dat is een treffende omschrijving van The Individual Parallel – Bilderberg Utopia.

Literatuur
Robert Snowden, Willem Oorebeek. Monolith, Regardless of the Millers http://cc.yaleunion.org/.
Jeroen Boomgaard, Radicale Autonomie. Kunst ten tijde van procesmanagement, OPEN, No. 10, 2006.

The Individual Parallel – Bilderberg Utopia


Dossier

Editie Willem Oorebeek nu verkrijgbaar

Willem Oorebeeks video-editie The Individual Parallel – Bilderberg Utopia (2015) maakte hij naar aanleiding van zijn voordracht over het gelijknamige kunstwerk dat hij realiseerde op de gevel van het Bilderberg Parkhotel. In deze voordracht, destijds gehouden bij de onthulling in 2014, overweegt Willem Oorebeek middels een woordenschat van iets meer dan 604 woorden in een,


  • Geen artikelen gevonden

  • Geen aankomende evenementen gevonden.