Op vrijdag 19 september 2025 organiseerden BKOR en SIR Z-Files #32: Ding tussen de dingen, naar aanleiding van de 100e geboortedag van beeldhouwer André Volten. Veel van zijn werk is volledig geïntegreerd in de gebouwde omgeving. Het uitgangspunt voor het programma vormde Mikado, het beeld dat Volten in 1975 realiseerde met gelden uit de percentageregeling voor het stationsgebouw van vliegveld Zestienhoven.
In de performance a y a t o r i van choreograaf Charlotte Puebla kwam het beeld tot leven door de ontmoeting tussen de dansers Hinako Yukimoto en Annakha Flos, tussen ruimte en herinnering, tussen kunstwerk en beschouwer.
In het Amrâth Airport Hotel Rotterdam werd de bijeenkomst vervolgd met een welkomstwoord van Over Lucas, directeur CBK Rotterdam. Hij introduceerde het thema ‘Ding tussen de dingen’, geïnspireerd op het oeuvre van beeldhouwer André Volten. Frits Prior, onderzoeker en vrijwilliger van de Stichting André Volten, nam het woord over en vertelde over de werken van Volten in Rotterdam. Hij noemde verschillende werken, zoals Mikado en Katshoek, en besprak de restauratie van sommige van deze beelden. Verder ging hij in op de unieke eigenschappen van het oeuvre van Volten, waaronder het gebruik van geometrische vormen en de manier waarop hij met ruimte en licht omgaat. Hij besprak ook de bewogen geschiedenis achter sommige van de werken, zoals de Communicatiezuil.
Daarna sprak Martine van Kampen, directeur van Land Art Flevoland, over de strategieën die zij gebruiken om de collectie van kunstwerken in de openbare ruimte te beheren en te behouden. Van Kampen vertelde hoe zij als directeur van Stichting Land Art Flevoland dit monumentale erfgoed tot leven probeert te brengen. Zo kwam er een magazine en worden er bustours georganiseerd, maar ook is er veel aandacht voor het maatschappelijke aspect van de kunstwerken. Het zijn immers plekken waar mensen komen om uit te rusten of elkaar juist te ontmoeten. Zo werden voor het programma Land Art Live zeven kunstenaars uitgenodigd om tijdelijke interventies te maken die de permanente werken activeren.
Sharon Oldenkotte-Vrolijk, directeur Kunst & Cultuur BPD Gebiedsontwikkeling, nam als leidraad voor haar presentatie de gedachte ‘samenleven met kunst en cultuur’. Het Cultuurfonds realiseert kunst in de openbare ruimte bij gebiedsontwikkelingen, van permanente beelden tot tijdelijke kunst- en cultuurprogramma’s. Omdat de verbetering van de leefomgeving het uitgangspunt vormt, werken zij niet alleen samen met kunstenaars en architecten, maar ook met lokale culturele instellingen en de toekomstige bewoners van de plek. Wat heeft een specifieke plek nodig? En hoe kan gebiedsontwikkeling bijdragen aan actuele maatschappelijke thema’s? Zo ontwierp Bin Koh de barbecuetafel Tabel of Contents in de gemeenschappelijke tuin van het wooncomplex Woon& op het Zeeburgereiland in Amsterdam. Het werk was een van de uitkomsten van het kunstproject Culturele Commons, dat de rol van kunst in de gemeenschapsvorming van nieuwe stedelijke gebieden onderzoekt. Met het project Opgelet! Kunstwerk! Opgelet!werd in 2024 letterlijk een brug geslagen tussen architectuur en beeldende kunst. Voor de Boelegracht in de Amsterdamse Zuidas ontwierp kunstenaar Martijn Sanders een kunstwerk en brug ineen, waarbij hij met het lijnenspel op de spijlen de tekst ‘Opgelet! Kunstwerk! Opgelet!’ heeft geschreven. Het werk is niet alleen een dynamisch spel met licht en schaduw, letters en reliëf, maar ook een vraag aan de voorbijganger: wat is een kunstwerk?
Beeldend kunstenaar Jeroen Doorenweerd deed in zijn presentatie uit de doeken hoe zijn praktijk zich door de jaren heen heeft ontwikkeld. Daarbij ging hij voornamelijk in op de belangrijke rol van het ‘maken’, een aspect dat volgens hem vaak onderbelicht wordt wanneer het gaat over kunst in de publieke ruimte. Zo vertelde hij over de Zen Mast, een 30 meter hoge houten mast die drijft op een vlot in de Amsterdamse Houthaven. Hij maakte het werk als herinnering aan de talloze zeilschepen die hier vroeger lagen, en met hun hoge masten de horizon doorkruisten. Doorenweerd vertelde hoe hij het werk in samenwerking met mastenmaker Piet Blauw en zijn team heeft ontworpen, gemaakt en van de werkplaats in Stavoren met een duwbootje naar Amsterdam heeft gebracht. Hij gaf aan hoe belangrijk het voor hem is dat kunst in de openbare ruimte niet alleen een symboolfunctie heeft, maar ook dat bewoners zich aan het werk gaan hechten, het als een onderdeel van hun leefomgeving gaan zien. De laatste jaren ervaart hij echter dat er minder kunstopdrachten zijn met minder budget, waarbij juist meer ruimte wordt gegeven aan participatieprojecten en city marketing. Het zorgt er volgens hem voor dat het resultaat vaak een gemiddelde is van wat kunst kan zijn. Om die reden werkt hij sinds enige tijd aan autonome voorstellen waaraan geen directe opdracht is verbonden, zodat er ruimte komt voor ideeën zonder dat hij daarbij wordt gehinderd door verwachtingen of beperkingen.
Na de bovenstaande presentaties volgde een korte pauze, waarna het publiek weer samenkwam voor het panelgesprek onder leiding van filosoof en programmamaker Esther Didden. Zij begon met een introductie van het gesprek, dat zij wilde toespitsen op vier belangrijke momenten in de realisatie van een kunstwerk: hoe opdrachten tot stand komen, hoe financiering geregeld is, de opdracht zelf en wat er gebeurt als een kunstwerk eenmaal is gerealiseerd.
Ove Lucas legde uit dat er drie belangrijke lijnen zijn voor het realiseren van kunstopdrachten in Rotterdam: burgerinitiatief, initiatief vanuit het stadhuis en schenkingen van kunst aan de stad. Hij gaf aan dat de financiering van kunstwerken vaak complex is en dat het soms jaren duurt voordat een project gerealiseerd is. Daarbij ging hij onder meer in op een hopelijk nieuwe toekomst voor de percentageregeling, nadat die in 2005 geruisloos verdween. Zo vertelde hij over motie die in juli 2021 in de Rotterdamse gemeenteraad werd aangenomen om de percentageregeling opnieuw in te voeren.
Monique Marijnissen, senior landschapsontwerper van gemeente Rotterdam, ging daarbij in op de positieve effecten van plaatsgebonden kunst in de openbare ruimte, als toevoeging van betekenis aan een plek. Doorenweerd benadrukte dat het voor hem niet zozeer belangrijk is dat een project wordt herkend als daadwerkelijk kunstwerk, maar het hem eerder gaat om het ‘laden van een plek’. Wanneer hij tijdens een opdracht in gesprek gaat met bewoners, ziet hij het als zijn taak om uit te zoeken wat er achter al die uitgesproken wensen en behoeftes zit en deze te vertalen.
Cees Paardekoper van de Stichting André Volten vroeg aandacht voor het behoud van bestaande kunst in de openbare ruimte, die gevaar loopt door gebiedsontwikkeling en sloop van gebouwen. Didden gaf aan dat dit een belangrijk punt is en dat er een goede strategie nodig is om deze kunstwerken te behouden.
Tot slot gaf Didden een korte samenvatting van het gesprek en bedankte de deelnemers voor hun bijdrage. Zij gaf aan dat het doel van het gesprek was om te komen tot een beter begrip van de uitdagingen en kansen voor kunst in de openbare ruimte en om te zoeken naar oplossingen voor het behoud van bestaande kunst. Het gesprek eindigde met een borrel, waar de deelnemers en overige aanwezigen verder konden praten over de onderwerpen die waren besproken.
Publicatiedatum: 01/10/2025
